اوقات كه چرخ به وجود آمد ، زيرا در مصر و در بين النهرين شكل گردونهء فخارى را روى ظرفهايى كه متعلق به چهارهزار سال قبل از ميلاد مسيح است ، يافته‌اند . . . به اين طريق عدهء نامحدودى كوره‌هاى فخارى به وجود آمد كه محصولات زيباى آنها زينت‌بخش موزه‌هاى لوور و بريتيش ميوزيوم است . بدل چينيهاى مصرى با لعاب آبى آسمانى ، سبوهاى زيباى شوش كه آن را « سور » « 15 » ايرانى ناميده‌اند ، كاشيهاى رنگارنگ و منقوش ايران ، آبخوريهاى قرمز رنگى كه در سواحل سند ساخته مىشد ، ظروف سه‌پايه‌اى كه در چين از خاك سياه و سفيد تهيه مى - كردند و بخصوص محصولات حيرت‌انگيز جزيرهء كرت قابل ذكرند . اين نوع مصنوعات فقط مصرف محلى نداشت بلكه با كالايى نظير عطر ، چرم ، پارچه ، حبوبات ، اشياء هنرى ، مرمر ، عاج و مصنوعات فلزى بوسيلهء خران و شتران از كوره‌راهها به كشورهاى مختلف صادر مىشد . « 16 » از سه‌هزار سال قبل از ميلاد مسيح اهالى جزيرهء كرت و مردم بين النهرين و ساكنان مصر مفرغ را براى ساختن تمام وسايلى كه سابقا فقط از مس ساخته مىشد ، به كار مىبرده‌اند . مفرغ ، كه از اختلاط نود درصد مس و ده درصد قلع به دست مىآمد ، صنعتى به وجود آورده بود كه رونق بسيار داشت و در همهء اين كشورها دستگاههاى ذوب فلز و ريخته‌گرى و فلزكوبى بنا شده بود . ريخته‌گران آموخته بودند كه با ايجاد برجستگى در داخل قالب در اسبابها و ابزارهاى ريخته شده سوراخ ايجاد كنند و به اين وسيله ممكن بود كه نيزه و خنجر و تيشه و ساير وسايل را بر دسته‌هايى از چوب يا استخوان و يا عاج مستقر سازند . . . غالب جواهرات و زينت‌آلات مردم عادى نيز از مفرغ تهيه مىشد . در فهرست مشاغل آن عصر كه چندان زياد نبود ، شغل جواهرساز و طلاكار از مهمترين مشاغل بوده است . گوشواره‌ها و گردنبندها ، دستبندها ، نيمتاجها و سينه‌بندهاى زيبايى با مفرغ تهيه مىشد كه مصريان و اهالى بين النهرين عشق فوق العاده‌اى به آنها داشتند و به وفور براى زينت خود و سلاح خود و حتى براى زينت اسبهاى خود از آنها استفاده مىكردند . مگرنه اين است كه در بعضى مقابر لرستان دستگاه زين و برگ كاملى به دست آورده‌اند كه از لگام اسب گرفته تا سينه‌بند حيوان و دسته و كمربند شمشير همه از جنس مفرغ است و مزين به نقوش حيوانات و صور ديگر مىباشد ؟ و چنان كه دكتر كونتنو گفته است : منظره‌اى شورانگيز و حيرت‌آور با قدرت بيمانند به وجود مىآورند . « 17 » اشراف و قدرتمندان آن روزگار به اين فلز ارزانقيمت اكتفا نمىكردند بلكه آنها ، از سه‌هزار

--> ( 15 ) . Seures ( 16 ) . تاريخ صنايع و اختراعات ، پيشين ، ص 46 به بعد . ( 17 ) . همان ، ص 51 .